گفته می شود در دوران موسوم به افشاریه شخصی که نادر شاه افشار نامیده می شود صد هزار نفر از
مردم لک را از هندوستان به مناطق فعلی آورد.لک در زبان سانسکریت به معنی ۱۰۰۰۰۰(صد هزار)
،نشان و... می باشد.همچنین کلمه لک در نامهای قدیمی سریلانکا نیز وجود دارد: لک دیوا(Lakdiva)،لک
بیما(Lakbima)!نام قدیمی اسلام آباد غرب که لک ها نیز در آن سکونت دارند مندلی بوده است و مندلی
بنا به نوشته لغت نامه دهخدا یعنی منسوب به مندل،شهری در هندوستان! همچنین مندلی نام
شهری است در عراق که لک ها در آن ساکن هستند.نام قدیمی شهر ایلام که لک ها نیز در آن سکونت
دارند دیوالا بوده است و یکی از معانی دیوا در زبان سانسکریت جزیره می باشد( از معانی دیگر آن
نور،روز و... می باشد)که در نام قدیمی سریلانکا نیز دیده می شود. نامهای سانسکریت این مناطق نیز
موید آن است که عده ای از لک ها از هندوستان و سریلانکا به مناطق فعلی آورده شده اند.
کلمه لک همچنین در نام الهه ثروت هندوها لاکشمی یا لکشمی(Lakshmi)نیز دیده می شود.
لک هایی که زبان آنها ترکی و احتمالا ریشه قفقازی دارند :
لک یکی از طوائف ایل قشقائی است ، مرکب از 80 خانوار که در همراه عمله ساکن هستند.(لغت نامه
دهخدا)
روستای لکستان سلماس
روستای لک نازلو ارومیه
لک های تبریز
لک هایی که در اصل کولی هستند:
ایلات کولیوند-رومانوند
لک هایی که ریشه عربی و حجازی دارند:
ایل بیرانوند:بنا به نوشته دایره المعارف اسلامیکا ایل بیرانوند در سنتهای شفاهی ریشه خود را به اعراب نسبت میدهند:بر اساس روایت محلی ، بیرانونها از نسل کسی به نام هجیالی یا هجالی اند که از حجاز به لرستان مهاجرت کرده است . او از حجاز به منطقة دلفان آمد و نزد بابابزرگ ، که اکنون مقبره اش زیارتگاه اهل حق است ، ماندگار شد و با دختر یکی از بزرگان دلفان به نام توشمال [= کدخدا/ رئیس] علوی ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای بیران(بیرام یا بهرام)و باجول شد که اولی نیای پانزدهم ایل بیرانون و دومی بانی ایل باجولْوَند * یا باجُلان است ، اما به نوشتة والیزاده معجزی (ص 311) چند قرن پیش ، شخصی از عربستان به نام هجیالی ، که می گویند محرف کلمة «حجازی » است ، در معیت یکی از دُعاة علوی ، که احتمالاً از داعیان اهل حق و صاحب بقعة مشهور به «بابای بزرگ » بوده و قبرش در منطقة کاکاوند دلفان واقع شده ، به دلفان آمده است . براساس نوشته های اهل حق ، بابابزرگ در قرن پنجم می زیسته (صفی زاده ، ص 85 ـ86) و حال آنکه هجیالی ، که نیای شانزدهم بیرانونهاست ، در نیمة اول قرن دهم یعنی در زمان سلطنت شاه اسماعیل و شاه طهماسب اول (931ـ984) زندگی می کرده است . بر اساس گزارش راولینسون در 1252، بیرانونها و باجُلانها در قرن دوازدهم ، یعنی در اواخر دورة صفویه یا در زمان افشاریه ، از نواحی موصل آمدند و به لرستان پناهنده شدند (ص 152).
ایل بیرانون نخست به دو شاخة آلاهینان (آلاینان ) و دشائینان (دشی نو) از نسل دو فرزند بیران تقسیم می شود.منطقة گرمسیری بیرانونها در پشتکوه لرستان قرار دارد که فعلاً استان ایلام نامیده می شود. گروهی از بیرانونها (تیرة زیدعلی ) در ماژین در دامنة کبیرکوه ، و عده ای در حُسینه (منطقة گرمسیری بهاروند) یکجانشین شده اند. ییلاق بیرانونها منطقة پهناوری بین خرم آباد و بروجرد است . این منطقه شامل بخش چقلوندی ، قسمتی از سیلاخور، قسمتهایی از بخش زاغه و بالاخره ریمله ، اسکین و جز آن است . افزون بر این ، بیشتر بیرانونها هم اکنون در خرم آباد زندگی می کنند.عده ای از ایل بیرانوند نیز در زمان رضا خان به خراسان شمالی تبعید شده اند.
ایل باجولوند یا باجلان: قسمتی از ایل باجلان(قسمتی دیگر گوران و قسمی دیگر شبک محسوب میشوند) لک هستند و همانند بیرانوندها نسب خود را به اعراب میرسانند.پنج طایفة لک یاراحمد، آروان ، دالوند، قایدرحمت و سگوند که عمدتاً در بخش زاغة شهرستان خرم آباد و بخشی نیز در قسمتی از سیلاخورِ عُلیا در نزدیکی شهر بروجرد و ناحیة میانْآبِ دزفول و اطراف شوش ساکن شده اند و گروهی نیز چادرنشین مانده اند قسمتی از ایل باجلان را که لک هستند تشکیل میدهند.
زبان ایل بیرانوند و قسمتی از ایل باجولوند یا باجلان هم اکنون مانند اکثر لک های از هند آمده شبیه زبان سانسکریت میباشد.
ایل دلفان:در حقیقت همان دلفی های عرب هستند.
لک هایی که به زبان بختیاری صحبت میکنند:
طایفه نوروزی طایفه دینارانی ایل بختیاری در حقیقت لک هستند.
تیره های طایفه نوروزی:بامیروند - کمالوند - یارعلی وند- ابراهیم وند - خورشید وند - غلام وند
لک هایی که زبانشان شبیه زبان سانسکریت می باشد:
استان لرستان:ایلات یوسفوند،حسنوند،کولیوند الشتر-کوهدشت-خرم آباد-سلسله-دلفان-بروجرد-
ایلگراوند روستای بیشه درود و...
استان کرمانشاه:ایل کاکاوند هرسین- ایل گراوند اسلام آباد غرب-ایل جلالوند کرند غرب-صحنه- ایل
پایروند در کوه پرآو و درود فرامان کرمانشاه-ایل کلیایی سنقر و...
استان همدان:ایل چهاردولی و روستاهای خنداب و قاسم آباد اسد آباد-نهاوند-تویسرکان-ایلات
غیاثوند،جلیل وند،کاکاوند ملایر و...
استان ایلام:شیروان و چرداول و...
استان کرمان: ایل منوخان جیرفت-ایلات لک و سهرابی یا سهرایوند سیرجان-طایفه لک پاریز و...
استان فارس: طایفه ای به نام کورونی از لک های طرهان در روستاهای خدا آباد و شاهپور کازرون و
روستای چهل چشمه شیراز -ایل چهاردولی شیراز-...
استان خوزستان:ایل گراوند باغ ملک و ...
استان قزوین:روستای شاه آباد قزوین -ایلات غیاثوند،جلیل وند،کاکاوند قزوین و...
استان آذربایجان غربی:ایل چهاردولی شاهین دژ
استان مازندران: تیره هایی از طوایف لک دلفان در روستاهای تیت دره و مکارود و کجور- ایل خواجه وند
در اکثر روستاهای کلاردشت و کجور-ایل چهاردولی نور-روستای میانکاله و روستای زاغ مرز بهشهر-
استان تهران:ایل بیرانوند و ایل هداوند ورامین-ایل چهاردولی کرج
استان مرکزی: روستای نینه محلات
استان کردستان: ایل چهاردولی قروه-روستای لک قروه-روستای لک خدابنده لو قروه-گروس های بیجار
استان کهگیلویه و بویر احمد:ایل چهاردولی کهگیلویه
استان گلستان:ایل بیرانوند گرگان
استان اصفهان:طایفه نایبی ایل بیرانوند کاشان
استان قم:ایل بیرانوند قم
ایلات و طوایف لک در ایران:
زند- کاکاوند-دالوند-کولیوند-رومانوند-بیرانوند-گروس-کلیایی-
منابع(Sources):
لغت نامه دهخدا
بومیان دره مهرگان نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی
دایره المعارف بزرگ اسلامی
http://lakistan.persianblog.ir
